مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
441
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 125 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 69 . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 216 . شهابى ، محمود ، تقريرات اصول ، ص 110 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 199 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 287 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 168 . فضلى ، عبد الهادى ، مبادى اصول الفقه ، ص 30 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 32 . خبر صحيح متأخرين خبر داراى سلسله راويان امامى مذهب ، عادل و ضابط خبر صحيح متأخرين ، از اقسام خبر واحد بوده و به خبرى گفته مىشود كه راويان آن در تمام سلسله سند ، امامى ، عادل ، ضابط و متصل به معصوم عليه السّلام باشند ؛ اين تعريف در نزد بيشتر متأخران پذيرفته شده است . تعريف خبر صحيح در ديدگاه قدما با تعريف آن نزد متأخران تفاوت دارد . از نظر قدما ، خبر صحيح ، خبرى است كه صدور آن از معصوم عليه السّلام از هر راه ممكن ثابت شود . نزد قدما ، خبر به مقبول و غير مقبول تقسيم مىشود . و تقسيم به صحيح ، حسن ، موثق و ضعيف در كلمات آنها وجود ندارد و در زمان « علامه حلى » يا ، استاد ايشان « سيد بن طاوس » اين تقسيمبندى به وجود آمد . سه قسم اول صحيح ، حسن و موثق نزد قدما خبر مقبول شمرده مىشود . خبر صحيح نزد اهل سنت نيز تعريف ديگرى دارد . نكته : حديث صحيح نزد متأخران ، به صحيح اعلا ، صحيح اوسط و صحيح ادنى تقسيم مىشود . همچنين در كتابهاى علم رجال ، تقسيم به صحيح لذاته و صحيح لغيره نيز آمده است . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 114 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 114 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 482 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 562 . خبر ضعيف خبر داراى يك يا چند راوى متهم به فسق يا مجهول الحال خبر ضعيف ، از اقسام خبر واحد بوده و در اصطلاح متأخران ، به حديثى گفته مىشود كه شرايط حديث صحيح ، حسن و موثق در آن نباشد ، همانند حديثى كه بعضى از راويان آن متهم به فسق شده يا مجهول الحال مىباشند ، هرچند بقيه راويان حديث عادل باشند ؛ به بيان ديگر ، خبر ضعيف ، خبرى است كه همه سلسله سند و يا يكى از راويان آن مورد مذمت قرار گرفته و يا مجهول الحال باشد . نكته : خبر ضعيف حجت نيست مگر آنكه شهرت عملى همراه آن باشد كه در اين صورت به آن « مقبوله » مىگويند ، مانند : مقبوله عمر بن حنظله ، به خصوص اگر اين اشتهار عملى در ميان قدماى اصحاب باشد . در مستحبات و مكروهات ، به خاطر وجود اخبار مستفيضه در اين باره ، از جمله « اخبار من بلغ » ، مىتوان به خبر ضعيف استدلال نمود . در اصطلاح قدما ، خبر ضعيف به هر خبرى اطلاق مىشود كه نتوان به آن اعتماد كرد ، چه منشأ عدم اعتماد ، عدم نقل آن از اصول روايى معتبر باشد و چه غير آن . « 1 » صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 216 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 175 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 115 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 207 . خبر عادل خبر منقول توسط راويان عادل خبر عادل ، كه از اقسام خبر واحد مىباشد ، به خبرى گفته مىشود كه راوى و يا راويان آن داراى صفت عدالت باشند . از عدالت ، تعريفهاى مختلفى چند شده است ، مشهور آن را چنين تعريف كردهاند : عدالت ملكهاى نفسانى است كه در انسان رسوخ نموده و در اثر آن ، انسان تقوا را رعايت كرده ، كبائر را ترك نموده و بر انجام گناهان صغيره اصرار نمىكند و آنچه را كه با مروت منافات دارد ، انجام نمىدهد . نكته : براى اثبات و احراز صفت عدالت دو راه ارائه شده است : 1 . همنشينى پيوسته با شخص ؛ 2 . اشتهار عدالت او ميان علما و اهل حديث . صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص ( 204 - 203 ) . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 499 و 510 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 119 و 25 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 149 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 227 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 177 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 171 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 331 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 153 .
--> ( 1 ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 562 .